به گزارش خبرگزاری حوزه، در متن زیر به شبههای پیرامون آیات ۱۵ و ۱۶ سوره نساء و نحوه برخورد قرآن با رفتارهای ناپسند پاسخ دادهایم.
طرح شبهه:
خداوند در آیات ۱۵ و ۱۶ سوره نساء درباره برخورد با زن و مردی که مرتکب «فاحشه» شدهاند، میفرماید:
«وَاللَّاتِی یَأْتِینَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِکُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَیْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْکُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِکُوهُنَّ فِی الْبُیُوتِ حَتَّی یَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ یَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِیلًا»
«و از زنان شما [امتِ اسلام] کسانی که مرتکب زنا میشوند، چهار نفر مرد از خودتان را بر آنان به گواهی بخواهید؛ پس اگر [به ارتکاب آن] گواهی دادند، آن زشتکاران را در خانهها [به عنوان حبس ابد] نگاه دارید تا مرگشان فرا رسد، یا خدا [برای نجات] آنان راهی قرار دهد.»
در ادامه نیز میفرماید:
«وَاللَّذَانِ یَأْتِیَانِهَا مِنْکُمْ فَآذُوهُمَا فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا إِنَّ اللَّهَ کَانَ تَوَّابًا رَحِیمًا» «و آن دو نفری از شما که مرتکب آن [کار زشت] میشوند، آنان را آزار دهید؛ پس اگر توبه کردند و به اصلاح پرداختند، از آنان روی برگردانید؛ زیرا خدا بسیار توبهپذیر و مهربان است.»
بر اساس این دو آیه، گاهی چنین ادعا میشود که قرآن برای زنان، مجازات حبس تا پایان عمر و برای مرد و زن نیز مجازات «آزار» را در نظر گرفته است و از این رو، اسلام دینی خشن و مخالف کرامت انسان است.
در نگاه نخست نیز ممکن است این پرسش مطرح شود که چرا قرآن از نگهداشتن زنان در خانه تا زمان مرگ و آزار دادن زن و مرد سخن گفته است؟ آیا واقعاً این، حکم نهایی اسلام است؟
پاسخ شبهه:
برای پاسخ، قبل از هر چیز باید یک اشتباه ساده اما مهم را کنار بگذاریم: این دو آیه را نباید بهعنوان آخرین و نهاییترین حکم قرآن درباره زنا تصور کرد.
خود آیه ۱۵ نشانهای روشن در اینباره دارد؛ آنجا که پس از بیان حکم میفرماید: «أَوْ یَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِیلًا»؛ یعنی این وضعیت تا زمانی است که خداوند راه دیگری برای آنان قرار دهد. بنابراین، قرآن از همان ابتدا این حکم را بهگونهای بیان کرده که نشان میدهد قرار نیست این وضعیت، حکم نهایی و دائمی باشد.
اما ماجرا در ادامه تغییر میکند. در آیه ۲ سوره نور، خداوند حکم دیگری را بیان میکند: «الزَّانِیَةُ وَالزَّانِی فَاجْلِدُوا کُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ»؛ یعنی زن و مرد زناکار را صد تازیانه بزنید. به گفته بیشتر مفسران، آیات ۱۵ و ۱۶ سوره نساء با این آیه نسخ شدهاند؛ بنابراین، حکمی که در آیات سوره نساء آمده، حکم نهایی اسلام در این مسئله نیست.
کدام دین اینچنین از آبروی انسانها محافظت میکند؟
اما نکته مهمتر شاید جای دیگری باشد: قرآن برای اثبات زنا، راهی بسیار سخت قرار داده است. قرار نیست هر شایعه، گمان، پیام، عکس، رابطه مشکوک یا حتی مشاهده یک رفتار نامناسب، بهعنوان زنا اثبات شود.
در فقه اسلامی، اثبات چنین جرمی شرایط بسیار سنگینی دارد و یکی از راههای اصلی آن شهادت چهار شاهد است؛ آن هم شاهدانی که اصل عمل را با شرایط مقرر مشاهده کرده باشند. حتی صرف مشاهده در آغوش بودن دو نفر برای اثبات ادعا کافی نیست.
این شرط سخت را اگر کنار آیات مربوط به مجازات تهمت قرار دهیم، تصویر کاملتری به دست میآید. قرآن در سوره نور میگوید کسانی که به زنان پاکدامن نسبت زنا میدهند و چهار شاهد نمیآورند، خودشان مجازات میشوند: «وَالَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ یَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِینَ جَلْدَةً...» و شهادتشان نیز پذیرفته نخواهد شد.
پس داستان فقط «مجازات زناکار» نیست؛ قرآن همزمان دارد از آبروی انسانها در برابر اتهام و شایعه نیز محافظت میکند. یعنی اگر کسی بخواهد به دیگری نسبت زنا بدهد، نمیتواند با یک ادعا زندگی و آبروی او را نابود کند و بعد هم از کنار آن بهسادگی عبور کند.
از طرف دیگر، خود آیه ۱۶ سوره نساء نکته قابل توجهی دارد: «فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا»؛ اگر توبه کردند و اصلاح کردند، از آنان روی برگردانید. یعنی حتی در مواجهه با گناه، قرآن درِ بازگشت را نمیبندد. توبه و اصلاح، بخشی از منطق برخورد قرآن با گناه است، نه اینکه انسان برای همیشه با خطای گذشتهاش تعریف شود.
بنابراین اگر کسی فقط آیه ۱۵ را جدا کند و بگوید «قرآن گفته زن زناکار را تا زمان مرگ در خانه حبس کنید»، در واقع بخشی از یک روند تشریعی را جدا کرده و آن را بهجای کل حکم قرآن نشان داده است. حتی خود آیه با عبارت «تا خدا راهی برای آنان قرار دهد» نشان میدهد که این حکم، پایان ماجرا نیست.
اسلام چرا برای غریزه جنسی قانون گذاشته است؟
از این مهمتر، باید توجه داشت که اسلام با اصل آزادی جنسی بدون هیچ محدودیتی موافق نیست، اما دلیلش صرفاً کنترل بدن انسانها نیست. در نگاه قرآن، رابطه جنسی فقط یک رفتار فردی نیست و میتواند با خانواده، تعهد زناشویی، نَسَب، اعتماد و امنیت اجتماعی گره بخورد. به همین دلیل برای آن چارچوب اخلاقی و حقوقی قرار داده شده است. در عین حال، برای ورود حکومت و جامعه به حریم خصوصی افراد نیز شرایط اثباتی بسیار سنگینی تعیین شده تا مجازات بر اساس حدس و شایعه شکل نگیرد.
پس اگر بخواهیم منصفانه درباره این دو آیه قضاوت کنیم، سؤال درست این نیست که «چرا قرآن چنین مجازات عجیبی گفته است؟»؛ سؤال درست این است که قرآن این حکم را در چه مرحلهای، برای چه شرایطی و در کنار چه آیات دیگری مطرح کرده است؟
وقتی آیات ۱۵ و ۱۶ سوره نساء را در کنار آیه ۲ سوره نور، آیات مربوط به تهمت و شرایط سخت اثبات زنا و همچنین تأکید قرآن بر توبه و اصلاح قرار میدهیم، دیگر با تصویری که از یک «دین صرفاً خشن و مجازاتمحور» ساخته میشود روبهرو نیستیم؛ بلکه با مجموعهای از قوانین مواجهیم که هم با گناه برخورد میکند، هم برای اثبات آن مانع جدی قرار میدهد، هم آبروی افراد را در برابر اتهام حفظ میکند و هم راه بازگشت و اصلاح را باز میگذارد.
نظر شما